Ukraińscy uchodźcy, którzy uciekli do Polski przed pełnoskalową inwazją Rosji w 2022 roku, stali się częstym celem mowy nienawiści i dezinformacji w polskim internecie. Zjawisko to nasiliło się po wybuchu afery związanej z nadaniem przez prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego ukraińskiej jednostce wojskowej imienia „Bohaterów UPA” pod koniec maja 2026 roku. W czerwcu 2026 roku w polskich mediach społecznościowych pojawił się film, który rzekomo przedstawiał pijanego Ukraińca zachowującego się w sposób społecznie nieakceptowalny. Weryfikacja przeprowadzona przez AFP wykazała jednak, że nagranie powstało w Jarosławiu, mieście położonym nad Wołgą w północnej części Rosji. Agencja AFP zlokalizowała dokładne miejsce, w którym autobus znajdował się w momencie kręcenia nagrania, a tamtejsze lokalne władze rosyjskie potwierdziły w rozmowie z AFP, że w nagraniu widać ulice Jarosławia.
„Ukraińcy w Polsce czują się jak u siebie. Koniecznie trzeba to zmienić.” – głosi post na platformie X z 24 czerwca 2026 roku, do którego dołączono krótki film przedstawiający jadącego autobusem mężczyznę bez koszulki, pijącego piwo z butelki i słuchającego muzyki z głośnika. Nagranie zostało najprawdopodobniej zrobione przez jednego z pasażerów autobusu. Pozostałe osoby zdają się nie zwracać na mężczyznę uwagi. Dodane napisy w języku polskim sugerują, że mężczyzna jest Ukraińcem: „Nikt palcem nie kiwnie, nikt w mordę nie da. Brak słów. Panoszą się, jakby byli u siebie”. Redakcja AFP Sprawdzam zweryfikowała już wcześniej niektóre publikacje pochodzące z tego konta.
Film z tym samym twierdzeniem był również szeroko rozpowszechniany naFacebooku, między innymiprzez profilKancelaria „Centrum Usług Prawnych”, który przedstawia się jako kancelaria prawna i systematycznie publikuje wprowadzające w błąd treści dotyczące wojny na Ukrainie i tematów związanych z Unią Europejską. Film wraz z tym samym twierdzeniem pojawił się również na koncie tego profiluna Instagramie. AFP Sprawdzam obaliło w przeszłości szereg publikacji pochodzących z tego profilu (tutaj, tutaj, tutaj).
Film został równieżudostępniony13 lipca na X przez użytkownika, który najwyraźniej nawiązywał do głośnego wówczas incydentu z 11 lipca, kiedy to dorosły mężczyznazaatakował słownieukraińskie dziewczynki w autobusie w Bielsku-Białej, co wywołało oburzenie opinii publicznej w Polsce. Zarówno polski minister spraw wewnętrznych Marcin Kierwiński, jak i ukraiński minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha potępili incydent.
Raporty polskiego ośrodka analityczneg o Res Futura Data House, specjalizującego się w badaniu i analizie dyskursu w mediach społecznościowych, pokazują gwałtowny wzrost nastrojów antyukraińskich w polskich mediach społecznościowych w ostatnim czasie (zarchiwizowany link). Analityc y zwracają uwagę, ż e największy wzrost nastąpił po tym, jak pod koniec maja prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nadał jednostce wojskowej imię „Bohaterów UPA”, ukraińskiej formacji odpowiedzialnej za masakrę Polaków na Wołyniu podczas II wojny światowej (zarchiwizowane linki tuta j i tutaj).
Większość użytkowników zareagowała w komentarzach pod wprowadzającymi w błąd postami, dając upust nastrojom antyukraińskim: „ Chcieliście Ukraińców i niewinni ludzie cierpią…”, „Są u siebie w Ukropolinie… Ukropoliniacy zbudowali kraj zgodny ze swoim profilem”.
Jednak weryfikacja przeprowadzona przez agencję AFP wykazała, że nagranie nie przedstawia sceny w autobusie w Polsce ani nie ma dowodów na to, że mężczyzna na nagraniu jest Ukraińcem. Agencja AFP znalazła rondo z flagami rosyjskimi widoczne przez okna autobusu w leżącym nad Wołgą mieście Jarosław w północnej części Rosji. Władze miasta również potwierdziły AFP, że nagranie przedstawia ulice Jarosławia.
Rosyjskie piwo, piosenka i flagi wskazują na Rosję
Aby ustalić dokładną lokalizację miejsca z nagrania, przeanalizowaliśmy widoczne w nagraniu szczegóły z wnętrza autobusu, a także elementy dźwiękowe.
Udało nam się odczytać pierwsze trzy litery „ESS” widoczne na etykiecie butelki piwa, którą trzyma w ręku mężczyzna, co pozwoliło powiązać butelkę z markąEssa, popularną wśród mieszkańców Rosji i Białorusi, a nieoferowanej wsieciach sprzedaży w Polsce.
Aby ustalić, co to za autobus, za pośrednictwem komunikatora sieci VK zapytaliśmy zarząd transportu publicznego w Jarosławiu (Общественный транспорт Ярославля), czy możliwe jest rozpoznanie pojazdu widocznego na nagraniu, które wcześniej im przesłaliśmy. „To wyraźnie jest widok z Jarosławia (zarchiwizowany link). Na zdjęciu widać autobus MAZ-203, wątpię, że macie takie w Polsce” – odpowiedział agencji AFP przedstawiciel firmy w wiadomości z 21 lipca.
Porównaliśmy wnętrze autobusu widoczne w filmie ze zdjęciamimodelu MAZ 203znalezionymi winterneciei zauważyliśmy identyczne elementy, takie jak wzory niebieskiej tapicerki na siedzeniach i żółte uchwyty dla pasażerów. Wiadomo też, że 98 pojazdów MAZ wyprodukowanych przezbiałoruski zakład samochodowyMinskij Awtomobilnyj Zawod,w tym modele MAZ 203, fabryka dostarczyła do obwodu jarosławskiego w Rosji w 2025 roku (zarchiwizowany link).
Jednak autobusy MAZ były również produkowane kilka lat temu w Lublinie, w Polsce.Pojazdy takie byłyużywanew tym 326-tysięcznym mieście, a „około 30 pojazdów jest nadal w użyciu w całym kraju” – wyjaśnił agencji AFP 4 sierpnia w wiadomości Aleksander Koch prowadzący stronę internetowąHistoria Transportu publicznego, poświęconądokumentowaniu historii polskiego i europejskiego transportu publicznego(zarchiwizowany linktutaj).
Zidentyfikowaliśmy również utwór muzyczny, który słychać na ścieżce dźwiękowej, korzystając znarzędzia Shazam, które pomaga rozpoznać odtwarzaną w pobliżu muzykę i poszczególne utwory. Narzędzie rozpoznało piosenkę pod tytułem„А зона выла” („Więzienie było”), utwór rosyjskiego piosenkarza Garlika Garika, która zyskała popularność w Internecie w 2025 roku. Opowiada ona historię więźnia, który otrzymuje list z informacją o śmierci matki i ucieka z więzienia, aby pożegnać się z nią przy jej grobie.
Chociaż wszystkie te elementy razem wzięte wskazują na to, że widoczna w nagraniu scena miała miejsce w Rosji, nie stanowią one jeszcze jednoznacznego dowodu na to, gdzie dokładnie rozegrała się ta scena. Dlatego staraliśmy się ustalić dokładną lokalizację autobusu, szukając wizualnych wskazówek również na zewnątrz pojazdu.
Geolo kalizacja autobusu
Przeprowadziliśmywyszukiwanie według słów kluczowychi odkryliśmy, że ten sam film został opublikowany na Instagramie przez rosyjskojęzycznego użytkownika (z archiwizowanylink)4 lipca. Odczytaliśmy napis na nagraniu w języku rosyjskim – зеки слушают песни – (po polsku więźniowie słuchają muzyki) i podpis nagrania – олько откинулся – (po polsku dopiero co zwolniony).
Wszystkie komentarze pod filmem są w języku rosyjskim np. „Россюшка” (po polsku Mała Rosja).
Przeprowadziliśmy kolejnewyszukiwanie słów kluczowych,wpisując w wyszukiwarki Yandex i Google różne słowa w języku rosyjskim m.in. „flagi”, „Jarosław” –(zarchiwizowane linki tutaji tutaj)
Naszą uwagę przykuł wpisna portalu VKz 25 czerwca, ponieważ na zdjęciu widać flagi podobne do tych, które w szóstej sekundzie analizowanego przez nas nagrania na X przez chwilę widzimy z okna autobusu.
Użytkownik VK krytykował w nim lokalne władze za źle utrzymaną zieleń w miejscach publicznych i przy tej okazji podał dokładny adres miejsca: „Chwasty są wyższe niż flaga Rosji, trawnik nie jest koszony, krzewy nie są przycinane. Plac Oktiabrski (Plac Październikowy) Jarosław”. Porównaliśmy analizowane nagranie ze zdjęciem i znaleźliśmy kilka pasujących elementów.
Zweryfikowaliśmy adresPlacu Oktiabrskiegona mapach Yandex. Na poniższym zestawieniu można zauważyć identyczne elementy, takie jak żywopłoty, czarno-żółte pasy na krawężnikach ronda, podobne przydrożne słupy, a także drzewa w tle.
W znalezionym w internecieartykuleo przygotowaniach do Dnia Zwycięstwa w 2026 roku w Jarosławiu znaleźliśmy na VK profil miasta Jarosław. Skontaktowaliśmy się z przedstawicielami miasta za pośrednictwem komunikatora Messenger i przesłaliśmy film z viralowych postów, prosząc o potwierdzenie, czy widok z okna autobusu z filmu przedstawiaPlac Październikowyw Jarosławiu.
„Tak, macie rację, to jest Plac Październikowy w Jarosławiu” – odpowiedziała 28 lipca osoba prowadząca profil miasta, dołączając zrzuty ekranu z miejskiej kamery przedstawiające rondo z flagami, zarejestrowane w tym dniu.
Rosyjskie flagi widoczne z okna autobusu z nagrania, które stało się viralem, są takie same jak te widoczne na zrzutach ekranu z miejskiej kamery (po prawej poniżej) na rondzie na Placu Październikowym w Jarosławiu przesłanych przez lokalne władze agencji AFP:
Wprowadzające w błąd twierdzenia zostały oznaczone przez Ukraińskie Centrum Zwalczania Dezinformacji (CPD) jako „fałszywe” i opisane przez ukraińskie media, które informowały,że incydent miał miejsce w rosyjskim mieście Jarosław. Weryfikacja faktów opublikowana przezDemagog a wykazała, że „klip został opublikowany 5 czerwca przez użytkownika na TikToku, który oznaczył film nazwą miasta w Rosji pisaną cyrylicą Jarosław. „Kolejny dzień w Jarosławiu: faceci słuchający muzyki w autobusie”, głosi podpis. Konto zostało od tego czasu usunięte.
Więcej informacji na temat wojny na Ukrainie można przeczytać wjęzyku polskimtutaj oraz poangielskututaj.
