28 lutego 2026 roku Izrael oraz Stany Zjednoczone zaatakowały Iran. Teheran odpowiedział atakiem na amerykańskie bazy wojskowe oraz obiekty cywilne w regionie. W ostatnich dniach wystrzelił w kierunku Tel Awiwu co najmniej trzy pociski z amunicją kasetową.
Ze względu na te wydarzenia internet pełny jest nagrań i zdjęć z krajów Bliskiego Wschodu. Internauci licznie udostępniają materiały, lecz nie zawsze skutecznie weryfikują, czy są one prawdziwe (np. 1, 2, 3). Podobne zjawisko podatności na fałszywe informacje zauważyliśmy, gdy Rosja rozpoczęła pełnoskalową inwazję na Ukrainę (np. 1, 2, 3, 4).
Jeden z takich wpisów wprowadzających w błąd opublikował 16 marca w serwisie X Konrad Berkowicz, poseł Konfederacji. Zawiera on nagranie przedstawiające zniszczone budynki. W rogu wideo widnieje napis [pisownia oryginalna]: „Tel–Aviv”. Polityk dołączył opis [pisownia oryginalna]: „Tel Aviv wczoraj”.
To nie Tel Awiw. Nagranie pochodzi z Gazy
Wsteczne wyszukiwanie obrazem umożliwiło nam weryfikację wpisu Berkowicza. Wyniki wskazały, że te same kadry opublikowano w internecie już 8 marca (np. 1, 2, 3), zatem osiem dni przed publikacją wpisu przez Berkowicza. Widzimy więc, że nagranie na pewno jest starsze, niż twierdzi poseł.
W starszych wpisach widzimy dokładnie te same budynki co w materiale opublikowanym przez posła Konfederacji. Różnica jest taka, że nagranie opublikowane przez Berkowicza jest odtworzone od tyłu i w lustrzanym odbiciu. Do tego część starszych wpisów przekonuje, że nagranie pochodzi z Iranu.
Analiza obrazu umożliwiła nam również znalezienie konkretnego budynku widocznego w materiale udostępnionym przez posła [czas nagrania 0:05]. Na jego froncie widnieje symbol półksiężyca i napis „Palestyńskie Stowarzyszenie Czerwonego Półksiężyca” (w wersji arabskiej: جمعية الهلال الأحمر الفلسطيني). Dotarliśmy do nagrania z listopada 2025 roku. Widoczna jest na nim dokładnie ta sama budowla.
Materiał z 2025 roku opublikował na Instagramie Mahmoud al-Mashharawi, dziennikarz współpracujący z brytyjską stacją Sky News. W opisie nagrania czytamy o zniszczeniu Narodowego Konserwatorium Muzycznego im. Edwarda Saida w Gazie.
Mapy satelitarne umożliwiły nam rozpoznanie miejsca, które widzimy na nagraniu opublikowanym na profilu posła Berkowicza na portalu X. To w Strefie Gazy znaleźliśmy charakterystyczny budynek z zaokrąglonym rokiem, a także stojącą niedaleko budowlę z czerwonym dachem, które widać w pierwszych sekundach nagrania.
Weryfikuj nagrania, zanim je udostępnisz
Jak wspomnieliśmy, to nie pierwszy raz, gdy zwracamy uwagę na nagrania związane z wojną USA i Izraela z Iranem, które są wyrwane z kontekstu lub wygenerowane przy pomocy AI. Dlatego jeszcze raz apelujemy o weryfikację przed udostępnieniem treści rzekomo obrazujących skutki działań zbrojnych.
Szczególnie w sytuacjach kryzysowych pamiętaj, aby poddawać weryfikacji wszystko, co przeczytasz w nieznanych źródłach internetowych. Pamiętaj również, że nie tylko politycy, lecz także media czy nawet eksperci popełniają błędy i zdarza im się podawanie fałszywych informacji. Swoją wiedzę na temat wojny opieraj przede wszystkim na rzetelnych źródłach, a nie na losowych wpisach z serwisów społecznościowych: w tym fact-checku wykorzystaliśmy na przykład raporty Ośrodka Studiów Wschodnich.
Jeśli weryfikacja przysparza ci problemów, możesz nam zgłosić podejrzaną treść do analizy.
